Community of Practice

Een Community of Practice is een dynamische ‘open-closed’ innovatieplek waar professionals gezamenlijk ideeën omzetten in impact. Binnen een duidelijk platform, domein of thema wordt samengewerkt: kansen signaleren, risico’s mitigeren, kennis delen, ervaring opdoen, onderzoek doen, prototypes bouwen en oplossingen opschalen. In plaats van ad-hoc brandjes blussen richt een Community of Practice zich op de wezenlijke, vaak complexe vragen die echt verschil maken voor mens, organisatie en maatschappij. Door samen te ontdekken, te experimenteren, te reflecteren en te leren, wordt een diepgaand begrip gecreëerd en worden concrete en toepasbare innovaties, van concept tot marktrijp product of dienst ontwikkeld.

Samenvatting: Community of Practice (COP)
Een COP is een ‘open-closed’ innovatieplek waar professionals uit de vijf O’s (onderwijs, onderzoek, ondernemers, ondernemingen en overheid) samenwerken. Kernfilosofie is ‘open-closed innovation’ (cooptition): samenwerken én concurreren. Samen het water in de rivier omhoog brengen en vervolgens zelf de koers van je schip bepalen. Technical, business én social innovation moeten samengaan met gedragsverandering — puur technologie kopen lost niets op zonder strategie en organisatieverandering. Het doel van een COP is om samen een platform te ontwikkelen of een community/ecosysteem op te bouwen.  Voordelen: lagere kosten, meer draagvlak, minder risico, samen leren, sterkere adoptie, multi-helix-samenwerking en creditgebaseerde ROI. Deelnamevoorwaarden: minimaal 1 jaar looptijd, minimale tijds- en geldinvestering, jaarlijkse evaluatie en kennisdeling. Voorbeeldberekening: bij 10 organisaties kost deelname circa € 3.000 per organisatie per jaar, met een verwachte terugverdientijd via credits en kortingen (3x de investering).

Open en gesloten innovatie
‘Open-closed innovation’ (ook wel cooptition genoemd, een combinatie van samenwerken en concurreren) is een kernfilosofie van Weconomics in Brainport Eindhoven. ASML is er groot mee geworden. Het betekent dat ondernemers, ondernemingen, onderwijs, onderzoek en overheid (de 5 O’s) slim samenwerken en innoveren. Ze ontwikkelen actief kennis, delen ervaringen, faciliteiten en data om nieuwe relevante technologieën sneller toe te passen. Dit doen ze met perspectiefverandering, systeemleiderschap, community building en gerichte transformatie. In plaats van alles zelf in het geheim te ontwikkelen, werken concullega’s samen op een platform of in een ecosysteem. Daarnaast biedt het concept ook de mogelijkheid om binnen een COP aan eigen gesloten innovaties te werken. Samen breng je het water van de rivier omhoog, waarna elk schip zijn eigen koers kan varen. Hierbij toont de Brainportregio aan dat de hoogste patentintensiteit per inwoner wereldwijd samen kan gaan met open innovatie.

Waarom?
Er gebeurt zoveel. Denk aan verduurzaming, digitale transformatie, AI, strategische soevereiniteit, en steeds meer moeten administreren en rapporteren. En dit op een krappe arbeidsmarkt met IT-systemen die toe zijn aan vervanging. We zitten in turbulente tijden, maar de turbulentie is niet het probleem: problemen oplossen met de logica en methoden van gisteren wel.

Hoe zorg je ervoor dat je zowel compliant als toekomstbestendig bent? Innoveer je beter alleen of samen? Datagedreven werken doe je niet alleen, maar in ecosystemen. Digitalisering wordt steeds belangrijker. Maar digitale transformatie is iets anders. Dat is ook het aanpassen van werkprocessen, niet alleen intern maar in de hele waardeketen. Bijvoorbeeld samen feiten vaststellen, zo opslaan dat ze niet eenzijdig en achteraf gemanipuleerd kunnen worden, gericht toegankelijk maken en verrijken met bijvoorbeeld AI-agents. Samen een gedeelde boekhouding onderhouden, niet op bedrijfsniveau, maar op ecosysteemniveau.

Maar hoe innoveer je? De eerste reactie is om het zelf te doen in competitie met anderen. Maar competitie heeft niet het alleenrecht op innovatie en vooruitgang. De innovatieparadox maakt dit duidelijk: meer geld betekent niet per se meer productiviteit. Organisaties hebben innovatie hoog in het vaandel staan, maar hebben onvoldoende tijd, middelen en prioriteit om te investeren. Of ze hebben moeite met het ontwikkelen en implementeren van hun ideeën. Private-publieke slimme samenwerking past daarom beter bij deze tijd.

Veel MKB-bedrijven willen wel innoveren, maar hebben daarvoor de ruimte niet. Of willen geen extern kapitaal aantrekken of afhankelijk worden van bigtech of startups die zich nog niet hebben bewezen. Een COP biedt uitkomst: met minimale investeringen heb je het eerste jaar al een prototype en bouw je samen aan een platform waar je klanten, afhankelijk van de gekozen governance, op kunnen aansluiten. Zo kan een AI-agent vragen stellen op dit platform en weet je niet alleen zeker dat het antwoord klopt, maar ook dat je data veilig is voor anderen.

We moeten het innoveren innoveren
Omdat we te maken hebben met fundamentele issues in zowel maatschappij als bedrijfsleven kunnen we deze niet oplossen met dezelfde manier van denken als waarmee ze ontstaan zijn. Je kunt geen oude landkaart gebruiken om nieuw land te ontdekken (Einstein). Je ziet nu binnen de AI-ontwikkeling bijvoorbeeld dat startups en bigtech met heel veel geld proberen winstgevende AI-applicaties te ontwikkelen (OpenAI verbrandt naar verwachting tot 2029 83 miljoen dollar per dag om uiteindelijk winstgevend te worden).

Vaak wordt er een nieuwe applicatie ontwikkeld (technical innovation) met te weinig aandacht voor business innovation (inclusief sociale innovation en gedragsverandering). Die twee, technical en business innovation, moeten samengaan. Weconomics noemt dit de Digital Innovation Twin (DIT). Het ontwikkelen en verkopen van applicaties, zonder voldoende aandacht voor een AI- en datastrategie in de waardeketen, leidt niet tot productiviteitsverbetering. Zie bijvoorbeeld ook het artikel: ‘Sorteer jij als voor op AI 2.0?’

De oude manier van innoveren (zeg maar het ‘Silicon Valley-model’) kan ook anders. Bijvoorbeeld door minder afhankelijk te worden van bigtech en extern kapitaal en in plaats daarvan marktpartijen mee te laten innoveren, experimenteren, valideren en investeren. De vraag is: wat doe jij als professional en als organisatie? Veel ‘professionals’ hebben geen trek in langetermijninnovaties. De applicatie moet nu werken, aansluiten op het bestaande IT-systeem en de manier van organiseren niet veranderen. Maar dat is de hele essentie van nieuwe technologieën zoals IoT, blockchain en AI, ook wel samen de digitale assemblagelijn genoemd. Een voorwaarde voor gebruik is bijvoorbeeld slim datagedreven samenwerken in de keten.

Veel technologiebedrijven willen zoveel mogelijk maatwerk leveren of ‘seats’ verkopen. Dat is hun belang. Maar de vraag is of ze echt geïnteresseerd zijn in jouw productiviteitsgroei en je ROI. Ondanks miljarden investeringen worden we onvoldoende productiever om de vergrijzing en de stijgende kosten van onze welvaart bij te houden. Te veel aandacht voor de techniek en onvoldoende aandacht voor een andere manier van innoveren en organiseren blijken uit drie typerende voorbeelden:

Je hoort vaak dat bedrijven zeggen: “Ik koop wel een AI-tool of ontwikkel er een lokaal, en dan zijn mijn problemen, zoals krapte op de arbeidsmarkt, opgelost.” Of: ‘Weconomics waar kan ik die Blockchain of AI kopen, dan kan ik hem inpluggen en zijn mijn issues opgelost’. Maar zo werkt het niet.  Als je het wel doet, ben je veel geld kwijt, raak je teleurgesteld en krijgt de technologie de schuld. Terwijl je de manier van innoveren zou moeten veranderen. Vandaar onze aandacht voor Communities of Practice die een geheel andere manier van innoveren voorstaan, met kenmerken als:

  • technical, business en social innovation moeten samengaan;
  • bereidheid om je organisatie-DNA ter discussie te stellen;
  • niet alleen brandjes blussen, maar vooral voorkomen.

Wat is een Community of Practice?
Binnen het Weconomics-netwerk is een COP een combinatie van open en gesloten innovatie om samen een platform, community of ecosysteem te ontwikkelen. Eerst informeel, daarna formeel, maar altijd wel doelgericht kansen pakken, belangrijke (niet zozeer urgente) problemen oplossen en prototypes bouwen. Samen innoveren, ontdekken, experimenteren, reflecteren, leren, begrijpen, onderzoeken, ontwerpen, ontwikkelen en valideren. Samen ontwikkel je bijvoorbeeld een platform met betrouwbare, rechtmatig verkregen en goed afgeschermde data om AI te trainen en te gebruiken. Door bestaande systemen uit te faseren en nu te beginnen met innoveren (zogenaamde double track innovation strategy) combineer je compliance met toekomstbestendigheid.

Hoe werkt het?
Samen zetten we een journey op die uit een aantal stappen bestaat en gebaseerd is op  systeemleer, design- en system thinking. Het begint met de projectstart en eindigt met de implementatie van de oplossing. Voor meer toelichting zie onze Solution Development Journey.

Welke rollen zijn er?

Een COP kent verschillende rollen zoals:

  • Opdrachtgever: officieel de opdrachtgever (eventueel penvoerder: primus inter pares)
  • Opdrachtnemer: krijgt opdracht en voert projectmanagement uit
  • Ambassadeur: sponsor, rolmodel, zorgt voor betrouwbaarheid en zichtbaarheid
  • Community manager: vertegenwoordigt en zorgt voor voldoende marktpartijen
  • Projectleider: zorgt voor projectleiding en contacten met dienstverleners
  • Projectlid: marktpartij of dienstverlener
  • Marktpartij: experimenteert, deelt kennis, ervaring, cases, datasets etc.
  • Dienstverlener: levert diensten zoals onderzoek, training en softwareontwikkeling

De opdrachtgever kan kiezen tussen ‘Unmanaged’ en ‘Managed Service’ van Weconomics. Bij ‘Managed Services’ kan de opdrachtgever als penvoerder ook verantwoordelijk zijn voor het bij elkaar brengen van marktpartijen en voor voldoende financiering. Opdrachtnemer is verantwoordelijk voor de werving en selectie van uitvoerders en voert het projectleiderschap uit.

Naast deze indeling, maken we een indeling op basis van het CAIRO-model:

  • Consulted: Personen die input en expertise leveren voor een taak en worden geraadpleegd om hun kennis of informatie.
  • Accountable: De persoon met de uiteindelijke autoriteit en beslissingsbevoegdheid voor de taak, die het werk goedkeurt.
  • Informed: Degenen die op de hoogte worden gehouden van de voortgang van de taak, maar geen input hoeven te leveren of de taak hoeven uit te voeren.
  • Resposible: De persoon of personen die de taak uitvoeren en het werk voltooien.
  • Omitted: Een rol om expliciet aan te geven wie niet betrokken is bij, of buiten de kennis van, een bepaalde taak valt.

Wat is het uiteindelijke doel?
In het algemeen is een COP een methode, werkwijze of middel om samen tot een fundamentele innovatie te komen, zonder dat je het alleen hoeft te doen of afhankelijk wordt van extern kapitaal of van grote, machtige organisaties. Een voorbeeld van een COP is de opzet van een community om tot een wettelijk beroepsregister voor digitaalkundige architecten te komen. Vergelijkbaar met bouwkundige architecten of BIG-registratie in de zorg.

Een COP kent een vraaggestuurde aanpak rond gemeenschappelijke problemen, uitdagingen, thema’s of belangen. Denk aan het voldoen aan nieuwe Europese wetgeving voor het administreren van emissies in de keten of samen betrouwbare datasets voor AI op te bouwen en te trainen. Deelnemende partijen werken hierbij samen met studenten, trainers, adviseurs, ontwikkelaars en specialisten.

Wat zijn de voordelen?

  • Minder kosten én meer draagvlak voor je oplossing
  • Ontwikkelen en gebruik sterk brand (denk aan Brainport Eindhoven)
  • Versnelt leren van fouten waardoor anderen niet dezelfde fouten maken
  • Stimuleert experimenteren en creëert een veilige leeromgeving
  • Versterkt de adoptie als marktpartijen mee innoveren
  • Standaard én maatwerkoplossing, individueel en collectief, wederkerigheid
  • Via credits of kortingen ruimschoots terugverdienen investering
  • Community-verbindingen maken met het Community Model Canvas
  • Multi-helix: bedrijfsleven, overheid en onderwijs werken samen
  • Double-track Innovation Strategy: compliant én toekomstbestendig
  • Combineer een specifieke use case met een generieke aanpak
  • Neutrale community met neutraal platform beschikbaar
  • Verbetert creativiteit en perspectiefverandering door multidisciplinaire teams
  • Samen successen delen

Het voordeel van een neutraal platform
Weconomics is een neutrale netwerkorganisatie met directe toegang tot (eigen) professionals, projecten en startups, en tot hogescholen, universiteiten, onderzoekscentra en leveranciers van oplossingen. Hierbij wordt vanuit Weconomics ondersteuning en coördinatie geboden bij het definiëren van een goede opdracht, het matchen met geschikte uitvoerders en het documenteren van afspraken en ontwikkelingen. Door het sterke netwerk is er een schat aan kennis en ervaring beschikbaar waarmee een sterke innovatieve slagkracht geboden kan worden tegen betaalbare tarieven. Hierin speelt Weconomics een coördinerende rol als componist, orchestrator en dirigent. Weconomics is een katalysator voor sociale innovatie, mogelijk gemaakt door technologie.

Voor wie?
Een COP wordt opgezet met organisaties die een praktisch innovatievraagstuk hebben en dit samen met andere partijen willen verkennen, uitzoeken, prototypen, ontwikkelen, testen en in de praktijk toepassen.

Hoe meten we succes?
Voorbeelden om succes te meten (KPI’s) zijn:

  • Aantal gedeelde experimenten, demo’s of pilots.
  • Tijd tussen het idee en het prototype of de eerste uitvoering.
  • Aantal use cases dat de prototypefase verlaat voor implementatie.
  • Kwalitatieve feedback: mate van vertrouwen en samenwerking (enquêtes).
  • Gebruik van tools, templates en onderzoeken binnen de eigen organisatie.

Wat zijn voorwaarden en uitgangspunten?
Voor deelname aan een COP gelden een aantal kenmerken en voorwaarden:

  1. Organisaties hoeven niet via de formele weg (directiebesluit) mee te doen. We innoveren vaak beter ‘on the edge’ met intrinsiek gemotiveerde professionals die de kosten van de COP op het opleidingsbudget boeken.
  2. Deelnemers zijn dus niet per se de beslissers, maar vooral de omdenkers, de dwarsdenkers (Think Different: The crazy ones, the misfits, the rebels, the troublemakers*). Ze zijn moedig, nieuwsgierig en leergierig en willen de goede kant opduwen naar een systeem dat deugdelijk en toekomstbestendig is. Ze houden wel van een uitdaging.
  3. Er geldt een looptijd van minimaal 1 jaar.
  4. Minimale afgesproken aantal inzeturen per organisatie voor meetings en workshops. Eventueel verdeeld in marktpartijen en ondersteuners, actieve en geïnformeerde leden.
  5. Minimale afgesproken geldinvestering voor het eerste jaar.
  6. We maken gebruik van een samenwerkingsafspraak.
  7. Jaarlijks wordt geëvalueerd en op basis hiervan wordt voor het volgende jaar een go/no-go-beslissing genomen. Tussendoor sprints van bijvoorbeeld een maand.
  8. Actieve deelnemende organisaties zijn bereid om:
    1. zoveel mogelijk kennis en ervaringen uit te wisselen
    2. (versleutelde/geanonimiseerde) datasets ter beschikking stellen om te testen
    3. (deel-)oplossingen te testen in de eigen organisatie
    4. draagvlak te vinden voor de innovaties
    5. ook passende studenten/freelancers in te zetten voor de uitvoering

Hoe ziet het stappenplan eruit?
Een COP begint met een opstartperiode. Op basis van een inventarisatie of advies besluit je snel of je gaat deelnemen aan de COP met de volgende stappen:

  1. Kennismaking en oriëntatie: dit kan via een (online) kennismakingsgesprek, al dan niet in combinatie met een webinar. In ieder geval bieden we je voldoende mogelijkheden om te beoordelen of de werkvorm ‘Community of Practice’ iets voor je is, waarna we de voorwaarden kunnen overleggen en vaststellen in een Memorandum of Understanding (MoU).
  2. We maken een afspraak voor een intake op locatie. Op basis hiervan geven we een advies en maken we een offerte. We delen ook mee of er al andere deelnemers zijn en wie dat zijn. Indien akkoord, maken we een Letter of Intent (LOI).  Mocht je besluiten om niet deel te nemen aan de COP, dan kun je ook individueel verdergaan met onze Weconomics Innovation Service of bijvoorbeeld een opdracht indienen voor een van onze certified programs.
  3. De COP start met een fase waarin we onderzoek doen en samen een strategie bepalen om bijvoorbeeld tot een platform te komen. Deze fase start met een samenwerkingsafspraak waarin we de uitvoering van de COP verder afstemmen en vastleggen.
  4. De volgende fase is de ontwerpfase. Omdat in deze fase bijvoorbeeld ook IP-rechten een rol gaan spelen, maken we een samenwerkingsovereenkomst.
  5. Ten slotte gaan we ook ontwikkelen. Mocht je gebruik gaan maken van de ontwikkelde producten (applicaties, platform) of diensten, dan maken we een service-level agreement.

Tijdens de COP worden ook diverse leer- en ontwikkelmomenten ingebouwd. Naast regelmatige (online) sprint meetings worden ook trainingen en workshops aangeboden zoals: Masterclass AI2.0, ‘Idealized Design Hackathon’, Experience Lab, Community Building Simulation, of een RoundTable,

Voorbeeldberekening: Out of pocket per deelnemende organisatie

  • Weconomics fellowship: voor één natuurlijke persoon: € 200,- per jaar
  • Kosten projectmanagement (projectleiderschap, coördinatie, kwaliteitszorg, documentatie, selectie van uitvoerders) per jaar. Afhankelijk van organisatieomvang:
    • € 100 (1, self-employed)
    • € 250 (1<10 mdw, micro)
    • € 500 ( 11<50 mdw, small)
    • € 1.000 (51<250 mdw, medium)
    • € 2.000 (>250 mdw, large)

Bovengenoemde kosten zijn voor het Weconomics-projectmanagement en exclusief BTW en eventuele uitvoeringskosten. Het kan zijn dat we in overleg met de deelnemers externen inhuren zoals onderzoekers en ontwikkelaars.

Stel dat de COP bestaat uit tien organisaties die de out-of-pocket-investeringen onderling delen. Wanneer je een medium organisatie (51<250 mdw) bent en de COP twee keer 100 uur voor onderzoekers en ontwikkelaars inhuurt om bijvoorbeeld een prototype voor een AI-applicatie te laten ontwikkelen, investeer je per organisatie:

# Organizations 10
amount per unit sub total per organization
Fellowship € 200
Projectmanagement € 1.000
Researchers (hours) 100 € 80 € 8.000 € 800
Developers (hours) 100 € 100 € 10.000 € 1.000
Total per organization € 3.000

Totaal = € 3.000,- out of pocket om helemaal bij te zijn en de juiste keuzes te kunnen maken. Dat is vaak minder dan een meerdaagse training bij een commercieel trainingsinstituut! Je kunt de investering voor een COP dan ook boeken op het opleidingsbudget.

Return on investment
Binnen de COP wordt bijvoorbeeld afgesproken dat deelnemers de investering drie keer terugverdienen door korting op het gebruik van het platform (via credits). In bovenstaand rekenvoorbeeld is dat € 9.000. Hierbij worden de geïnvesteerde uren in principe niet meegenomen, omdat deelnemers aan de COP bijvoorbeeld ‘gratis’ workshops kunnen volgen, etc.

Neem contact op als je interesse hebt in het opzetten van of deelnemen aan een Community of Practice.

* “Here’s to the crazy ones. The misfits. The rebels. The troublemakers. The round pegs in the square holes. The ones who see things differently. They’re not fond of rules. And they have no respect for the status quo. You can quote them, disagree with them, glorify or vilify them. About the only thing you can’t do is ignore them. Because they change things. They push the human race forward. And while some may see them as the crazy ones, we see genius. Because the people who are crazy enough to think they can change the world, are the ones who do.”

tags: cop